Druga połowa XX wieku przyniosła lawinowy wzrost zapadalności na choroby metaboliczne, tj. choroby wywołane zmianą nawyków żywieniowych. Otyłość, nadwaga, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroby układu krążenia, neurodegeneracyjne choroby mózgu, a także nowotwory mają to samo podłoże: zbyt wysoką podaż glukozy oraz utwardzanych i rafinowanych tłuszczów. Tej tendencji towarzyszy niedożywienie, wynikające ze zbyt małej podaży niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu składników odżywczych.

W latach 60-tych XX wieku do coraz popularniejszej żywności wysoko przetworzonej zaczęto masowo dodawać tani syrop glukozowo-fruktozowy, nadający posiłkom słodkawy smak. Spowodowało to postępujące sukcesywnie uzależnienie ludzi od cukru. Udział wysoko glikemicznych, przetworzonych węglowodanów wysokoskrobiowych w dietach Amerykanów i Europejczyków wzrósł do nietolerowanej przez organizm człowieka wartości powyżej 60%.

Zgubny wpływ złych nawyków żywieniowych

Konsekwencją zmiany nawyków żywieniowych był najszybszy w dziejach ludzkości wzrost zapadalności na nowe, przewlekłe choroby cywilizacyjne: otyłość i nadwagę. Światowa Organizacja Zdrowia WHO określiła je jako najbardziej zagrażające zdrowiu i obejmujące dziś ponad 50% społeczeństw krajów rozwiniętych.

Przyczyny zapadalności na inne choroby, w większości powiązane z otyłością i nadwagą, także należy szukać w zbyt wysokiej konsumpcji cukru. Zawarty jest on m.in. w dosładzanych napojach, pieczywie, ciastach oraz w wysoko przetworzonej żywności. W ten sposób przemysł spożywczy stworzył raj dla przemysłu farmaceutycznego i rynku usług medycznych. Ukryto podstawową prawdę: jeśli przyczyną choroby jest niewłaściwa dieta, to najlepszym antidotum powinna być jej zmiana na właściwą. Jeżeli przyczyną schorzeń i dolegliwości są wysokoskrobiowe złożone i przetworzone węglowodany, to najlepiej jest ograniczyć ich spożycie lub je całkowicie wyeliminować.

Jakie korzyści zdrowotne daje dieta ketogeniczna?

W diecie ketogenicznej z węglowodanów pozyskuje się zaledwie 5% energii (w dietach niskokalorycznych – do 15%), natomiast w pozostałych dietach poziom pozyskiwania energii z węglowodanów nie powinien przekraczać 40%. Na przykład dieta śródziemnomorska zawiera głównie nieprzetworzone i wysokobłonnikowe (bogate w cenne włókna prebiotyczne) węglowodany o niskim indeksie glikemicznym, zawarte w owocach, warzywach i pełnoziarnistym pieczywie.

Jednak najszybsze efekty terapeutyczne przyniesie dieta ketogeniczna lub jej odmiany, stosowane cyklicznie. W przypadku krótkich, bardzo niskokalorycznych diet islaverde® głównym celem jest skuteczna redukcja masy ciała, ale także wzbudzenie u osób odchudzających się zainteresowania zagadnieniami ketogeniki. Zapoznawanie się z wiedzą fachową pozwoli im po ukończeniu diety bardziej wnikliwie ocenić swoje dotychczasowe nawyki żywieniowe, bądź kontynuować pełnokaloryczną dietę keto dla stałej poprawy zdrowia.

Poniżej omawiamy 16 chorób, których objawy łagodzi lub leczy dieta ketogeniczna. Jej działanie na niektóre z nich zostało potwierdzone jedynie na podstawie badań in vivo (na zwierzętach), aczkolwiek wyniki stosowania jej przez ludzi były także obiecujące. (Pozycje 1-9 oraz 12-15 na podstawie) Zobacz teraz

1. Otyłość

Badania przeprowadzonych na dużych grupach ludzi otyłych wykazały, że dieta ketogeniczna – w porównaniu do wszystkich innych diet – najskuteczniej redukuje tkankę tłuszczową oraz, że łatwiej jest ją ukończyć, ponieważ tłumi apetyt. Więcej na ten temat w menu Odchudzanie.

2. Zespół metaboliczny

Charakteryzuje się insulinoopornością oraz niską wrażliwością insulinową i określany jest także jako tzw. stan przed-cukrzycowy. Diagnozuje się go, gdy spełnione są minimum 3 z poniższych kryteriów:

  • obwód talii powyżej 90 cm u kobiet i powyżej 100 cm u mężczyzn,
  • podwyższony poziom trójglicerydów we krwi, ok. 150 mg/dl* (1,7 mmol/l) lub więcej,
  • niski poziom cholesterolu HDL, mniej niż 50 mg/dl* u kobiet i mniej niż 40 mg/dl* u mężczyzn
  • wysokie ciśnienie krwi ( powyżej 130/85 mm Hg)
  • podwyższony poziom cukru we krwi na czczo, 100 mg/dl*

* mg/dl – miligram na decylitr lub miligram na 100 ml

Stosowanie diety ketogenicznej przez okres kilkunastu tygodni powoduje zmniejszenie otyłości brzusznej, obniża poziom trójglicerydów i cukru w krwi oraz obniża ciśnienie krwi. Dieta ketogeniczna wpływa znacznie na ograniczenie ryzyka wystąpienia cukrzycy i chorób układu krążenia, podwyższając jednocześnie wrażliwość insulinową organizmu.

3. Cukrzyca

Osoby dotknięte tą chorobą, po przejściu na odżywianie ketogeniczne notują znaczne obniżenie poziomu cukru we krwi. Dotyczy to zarówno cukrzycy typu 1, jak i typu 2. Podczas 16-tygodniowego badania przeprowadzonego na grupie 21 osób będących w stanie ketozy, aż 17 z nich mogło przerwać zażywanie leków przeciwcukrzycowych lub zmniejszyć ich dawkę. Uczestnicy tego badania stracili średnio po 8,7 kg masy ciała.

4. Bezalkoholowe stłuszczenie wątroby NAFLD

(Non-Alcoholic Fatty Liver Disease) to najczęstsza choroba wątroby, występująca u mieszkańców krajów wysokorozwiniętych. Jest ona silnie powiązana z cukrzycą typu 2, zespołem metabolicznym i otyłością. Istnieją dowody oraz wyniki badań przeprowadzonych na ludziach, że NAFLD jest łagodzona lub wręcz leczona przez dietę ketogeniczną o bardzo niskiej zawartości węglowodanów, w tym fruktozy, która jest metabolizowana właśnie w wątrobie.

5. Choroba glikogenozy GSD

(Glycogen Storage Disease) jest stosunkowo rzadką chorobą genetyczną, która wynika z braku enzymu glukozo-6-fosfatazy, niezbędnego w procesie glukoneogenezy. Osoby z niektórymi typami chorób GSD mogą doświadczyć szybkiej poprawy zdrowia po zastosowaniu żywienia ketogenicznego. Potrzebne są jednak dalsze badania.

6. Zespół niedoboru GLUT1

Podobnie jak GSD jest to dość rzadko występujące zaburzenie, wiążące się z niedoborem transportera glukozy, który pomaga przenieść cukier do mózgu. W przeciwieństwie do glukozy ketony nie potrzebują transportera glukozy i bez przeszkód dostarczają energię do mózgu. Choroba ta rozwija się u dzieci i podobnie jak w przypadku epilepsji dieta ketogeniczna o bardzo wysokiej zawartości tłuszczu leczy GLUT1, zmniejszając napady drgawkowe.

7. Choroby nowotworowe

Wzrost zapadalności na raka jest jednym z najszybciej rosnących zagrożeń życia. Jest ono wprost proporcjonalne do wzrostu spożycia cukru na świecie. Wyniki badań naukowych z ostatnich lat sugerują, że dieta ketogeniczna może spowolnić rozwój i przerzuty komórek nowotworowych, które żywią się wyłącznie glukozą, metabolizowaną w procesie fermentacji beztlenowej. Najlepsze wyniki osiągnięto przy leczeniu glejaka wielopostaciowego mózgu. Aktualnie na całym świecie prowadzi się wiele badań nad wpływem diety ketogenicznej na spowolnienie rozwoju guzów nowotworowych u ludzi i zwierząt.

Infekcje wirusowe – patrz menu Odporność.

8. Padaczka lekooporna u dzieci i osób dorosłych

to choroba, w której występują drgawki spowodowane przez nadmierną aktywność mózgu. Osoby cierpiące na nietolerancję leków przeciwpadaczkowych muszą leczyć się z padaczki za pomocą diety ketogenicznej. Badania pokazują, że napady drgawek zwykle ustępują u około 50% pacjentów dorosłych i dzieci.

9. Autyzm (ASD)

choroba zwykle diagnozowana w dzieciństwie, objawia się problemami z komunikacją. Wykazuje ona pewne cechy wspólne z padaczką, bowiem osoby autystyczne doświadczają nagłych napadów, wywołanych nadmiernym pobudzeniem komórek mózgowych. Wyniki pilotażowych badań przeprowadzonych na grupie 30 dzieci, żywionych cykliczną dietą ketogeniczną przez 6 miesięcy pokazały, że u 18 z nich nastąpiło zmniejszenie się dolegliwości. Badania, w których pokładane są duże nadziej, trwają nadal.

10. Choroba Parkinsona

jest chorobą naczyń mózgowych, wywołaną przez zbyt niski poziom dopaminy w organizmie, często w następstwie cukrzycy typu 2. Objawia się ona drżeniem i sztywnością ciała. Do tej pory przeprowadzone zostały badania in vivo (na żywionych ketogenicznie szczurach) oraz randomizowane badanie pilotażowe na dwóch niewielkich grupach ludzi żywionych ketogenicznie lub niskotłuszczowo. Wykazały one wprawdzie poprawę niektórych aspektów stanu zdrowia w obydwóch grupach uczestników, uznano jednak, że dieta ketogeniczna może być pomocna w terapii choroby jako terapia komplementarna (towarzysząca L-dopie). Na tym etapie niewątpliwie potrzebne są dalsze badania na większych grupach uczestników.

11. Choroba Alzheimera

Wyniki wieloletnich badań oraz program zapobiegania, leczenia i cofnięcia (uznawanej do tej pory za nieuleczalną) choroby Alzheimera, a także innych zaburzeń funkcji poznawczych, zaprezentował w 2017 r. uznany na całym świecie ekspert w dziedzinie mechanizmów chorób neurodegeneracyjnych dr Dale Bredesen, profesor neurologii na Kalifornijskim Uniwersytecie UCLA, w swej książce pt. The End of Alzheimer’s. W stworzonym przez dr Bredesena (wraz z zespołem z Instytutu Bucka) autorskim programie ReCODE dieta ketogeniczna stanowi podstawowe narzędzie terapeutyczne. Dr Bredesen przedstawił w nim (stosując podejście medycyny funkcjonalnej) 36 czynników metabolicznych wpływających na możliwość rozwoju demencji i jej najostrzejszej formy - choroby Alzheimera - oraz sprawdzone metody ich równoważenia i terapii, do stosowania pod kierunkiem lekarzy. W chwili publikacji książki, z grupy pierwszych 10 pacjentów stosujących program ReCODE, u 9 osób wykazano znaczącą poprawę po upływie 3-6 miesięcy od rozpoczęcia leczenia. W październiku 2019 r. Dr Bredesen mógł już zakomunikować na forum Dr. Perlmuttera, że wyniki te potwierdzone zostały u dalszych setek pacjentów. Stało się to możliwe dzięki przeprowadzeniu przez zespół Dra Bredesena treningów dużych grup lekarzy medycyny funkcjonalnej i integracyjnej na terenie USA.

12. Urazowe uszkodzenie mózgu TBI

wynika najczęściej z uderzenia głową o twarde podłoże, np. w wyniku wypadku. Komórki mózgowe regenerują się bardzo słabo i z reguły tracą zdolność do pozyskiwania energii z cukru. Dieta ketogeniczna może pomóc w zmniejszeniu się obrzęku mózgu i poprawie jego regeneracji, choć głównie u osób młodych. Do chwili obecnej nie przeprowadzono jednak odpowiednich badań, które potwierdziłyby tę hipotezę.

13. Stwardnienie rozsiane

niszczy osłonki mielinowe komórek nerwowych, co prowadzi do problemów z prawidłowym przekazywaniem impulsów nerwowych pomiędzy mózgiem, a ciałem. Dieta ketogeniczna prawdopodobnie tłumi markery stanu zapalnego oraz zmniejsza zdolność komórek mózgu do wykorzystywania cukru jako źródła paliwa. Trwają dalsze badania nad tymi powiązaniami.

14. Migrenowe bóle głowy

powiązane są także z nudnościami i nadmierną wrażliwością na światło. Zanikanie bólu potwierdzone zostało dotychczas u osób stosujących przez kilka miesięcy cykliczną dietę ketogeniczną.

15. Zespół policystycznych jajników (PCOS)

to zaburzenia hormonalne, powodujące nieregularne miesiączki i bezpłodność. Chorobie tej towarzyszy zwykle insulinooporność, a także większa podatność na tycie i cukrzycę typu 2. Dieta ketogeniczna, szczególnie w wersji niskokalorycznej, przyczynia się do utraty masy ciała, obniżenia poziomu insuliny we krwi i poprawy jakości hormonu rozrodczego.